گزارش بیست و یکم؛
خواب داروسازان برای لاغری تحقیقات تازه آمپولهای لاغری را تایید کردند؟
بیست و یکم: گسترش استفاده از داروهای تزریقی کاهش وزن، بخصوص داروهای مبتنی بر سازوکار GLP-1 این محصولات را به یکی از پرفروش ترین و پرمناقشه ترین مداخلات دارویی جهان در حوزه مدیریت وزن تبدیل نموده است.
به گزارش بیست و یکم به نقل از مهر؛ گسترش استفاده از داروهای تزریقی کاهش وزن، خصوصاً داروهای مبتنی بر سازوکار «GLP-1»، طی سالیان اخیر این محصولات را به یکی از پرفروش ترین و پرمناقشه ترین مداخلات دارویی جهان در حوزه مدیریت وزن و تناسب اندام مبدل کرده است. بر همین اساس، داروهایی نظیر اوزمپیک (Ozempic)، ویگووی (Wegovy)، مانجارو (Mounjaro) و زپ باند (Zepbound) با تأثیر بر تنظیم قند خون، تخلیه معده و سازوکارهای عصبی کنترل اشتها، به کاهش وزن قابل توجه کمک می کنند.
به باور کارشناسان حوزه پزشکی، با وجود اثربخشی این داروها و شواهد مربوط به برخی مزایای قلبی عروقی و متابولیک آنها، افزایش دامنه مصرف، خصوصاً در بین افرادی که فقط با هدف کاهش وزن و بدون ضرورت پزشکی از چنین محصولاتی استفاده می نمایند، توجه به مخاطرات احتمالی را ضروری ساخته است. یافته های پژوهشی جدید نشان میدهد که برخی عوارض این داروها از اختلالات گوارشی فراتر رفته و می توانند با دستاوردهای جدی نظیر التهاب حاد پانکراس و لطمه دائمی بینایی همراه باشند.
افزایش خطر التهاب حاد پانکراس و عوارض گوارشی
یکی از مهم ترین مخاطرات شناسایی شده در مطالعات گسترده درباره ی داروهای «GLP-1»، افزایش احتمال مبتلاشدن به پانکراتیت حاد ناشی از مصرف دارو است. بر مبنای پژوهشی که نتایج آن در ژانویه ۲۰۲۵ در نشریه «Nature Medicine» منتشر گردید و بنیاد قلب بریتانیا (BHF) در بررسی تخصصی خود به آن پرداخته، داده های سلامت بالاتر از ۲٫۴ میلیون بیمار دچار دیابت نوع دوم در ایالات متحده بررسی شده است. در این مطالعه، بالاتر از ۲۱۵ هزار مصرف کننده داروهای لاغری «GLP-1» با گروههای دریافت کننده درمان های متعارف مقایسه شدند و نتایج این مطالعه نشان داد احتمال بروز پانکراتیت حاد در مصرف کنندگان این داروها حدودا ۲٫۵ برابر بیشتر بوده است.
پانکراتیت حاد وضعیتی جدی است که در اثر التهاب ناگهانی لوزالمعده ایجاد می شود و در موارد شدید می تواند به لطمه بافتی و عوارض سیستمیک منجر شود. اهمیت این یافته از آن جهت است که عارضه مذکور را نمی توان در سطح ناراحتی های معمول ناشی از مصرف دارو طبقه بندی کرد. افزون بر این، همین مطالعه افزایش ۳۰ درصدی خطر مبتلاشدن به تهوع را در مصرف کنندگان گزارش کرده است. افزایش ۱۱ درصدی خطر آرتریت و ۶ درصدی احتمال افت فشار خون هم از دیگر یافته های پژوهش اخیر بوده است.
احتمال لطمه عصب بینایی و نابینایی دائمی
یکی از نگران کننده ترین تحولات در ارزیابی ایمنی این داروها، اخطار جدید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) درباره ی عارضه چشمی نادر موسوم به نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی (NAION) است. مطابق گزارش انتشار یافته از طرف روزنامه گاردین در تاریخ ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶، این سازمان تنظیم گر از تولیدکنندگان داروهای «GLP-1» خواسته است خطر مذکور را در قسمت هشدارها و اقدامات احتیاطی برچسب داروها درج کنند. این الزام داروهایی نظیر اوزمپیک، ویگووی، مانجارو، زپ باند و سولیکوا را در بر می گیرد.
نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی در اثر کاهش ناگهانی جریان خون به عصب بینایی ایجاد می شود و می تواند به کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم و در مواردی به نابینایی دائمی منجر شود. نکته مهم آن است که بر مبنای گزارش مذکور، درحال حاضر درمانی برای برگرداندن بینایی ازدست رفته در اثر این عارضه وجود ندارد.
سازمان غذا و داروی آمریکا در بررسی ۱۲۶ کارآزمایی بالینی با مشارکت بالاتر از ۱۳۴ هزار نفر، ۱۵ مورد احتمالی نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی را شناسایی کرده است که ۱۰ مورد در گروه دریافت کننده داروهای «GLP-1» و پنج مورد در گروه دارونما رخداده اند. میزان بروز این عارضه در مصرف کنندگان «GLP-1» معادل ۶٫۴ مورد در هر ۱۰۰ هزار نفر-سال و در گروه دارونما یا داروهای جایگزین کاهنده قند خون ۳٫۸ مورد گزارش شده است. هرچند این ارقام بیان کننده نادر بودن عارضه مذکور هستند، اما این تفاوت باعث شده سازمان غذا و داروی آمریکا احتمال افزایش ریسک را به اندازه ای جدی بداند که درج اخطار رسمی را الزامی کند. دیابت، فشار خون بالا، مصرف دخانیات و کلسترول بالا هم از عوامل خطر شناخته شده این عارضه محسوب می شوند.
پیامدهای قلبی عروقی و خطرات قطع مصرف
وجه دیگری از مخاطرات این داروها به نحوه توقف درمان مربوط می شود. مطالعه ای که نتایج آن در نوامبر ۲۰۲۶ در نشریه «Lancet Regional Health – Europe» انتشار یافته و روزنامه ایندیپندنت به آن پرداخته است، سوابق پزشکی بالاتر از ۸۰ هزار بیمار دچار دیابت نوع دوم را در بالاتر از ۳۰۰ مرکز درمانی ایتالیا بررسی نموده است. یافته ها نشان داد افرادی که مصرف داروهای «GLP-1» را متوقف کرده بودند، در مقایسه با افرادی که درمان را ادامه داده بودند، حدودا دو برابر بیشتر با خطر سکته مغزی غیرکشنده، حمله قلبی غیرکشنده یا مرگ به هر علت مواجه بوده اند. برآورد محققان معادل چهار مورد سکته یا حمله قلبی در هر ۱۰۰ نفر ظرف یک سال در گروه قطع کننده درمان، در مقابل دو مورد در گروه ادامه دهنده درمان بوده است.
این یافته لزوماً به مفهوم ایجاد لطمه قلبی در اثر قطع دارو نیست، برای اینکه پژوهش ماهیت مشاهده ای داشته و وضعیت سلامت اولیه افرادی که درمان را متوقف کرده اند و دلیلهای توقف مصرف، همچون بیماری یا عوارض جانبی، می توانسته بر نتایج اثر گذاشته باشد. در عین حال، یافته مذکور بیان کننده آن است که قطع خودسرانه درمان می تواند با مخاطراتی همراه باشد و تصمیم به توقف مصرف باید با ارزیابی پزشکی صورت گیرد.
ضرورت ارزیابی متوازن منافع و مخاطرات
نکته مهم در تفسیر این شواهد آن است که داروهای لاغری «GLP-1» فقط با عوارض همراه نیستند. مطالعه مورد بررسی بنیاد قلب بریتانیا، در کنار افزایش ریسک ۱۹ عارضه یا بیماری، کاهش خطر ۴۲ بیماری را هم گزارش کرده است. برای مثال، خطر ایست قلبی ۲۲ درصد، نارسایی قلبی ۱۱ درصد، حمله قلبی ۹ درصد و سکته ایسکمیک ۷ درصد کمتر بوده است. در عین حال، تمام شرکت کنندگان مطالعه دیابت نوع دوم داشته اند و حدود ۹۵ درصد آنها مرد بوده اند. بدین سبب تعمیم این نتایج به افراد سالمی که فقط برای کاهش وزن از این داروها استفاده می نمایند، از پشتوانه کافی برخوردار نیست. افزون بر این، ماهیت مشاهده ای پژوهش امکان اثبات رابطه علیت را محدود می کند.
چشم انداز آینده آمپول های لاغری؛ اثربخشی بیشتر و تزریق کمتر
با وجود نگرانی های فزاینده درباره ی عوارض داروهای تزریقی کاهش وزن، شرکت های بزرگ داروسازی درحال توسعه نسل جدیدی از این محصولات با هدف افزایش اثربخشی، کاهش دفعات تزریق و بهبود ایمنی درمان هستند.
یکی از پیشرفته ترین نمونه ها، داروی آزمایشی رتاتروتاید (Retatrutide) محصول شرکت ایلای لیلی است که با اثرگذاری همزمان بر سه گیرنده هورمونی «GLP-1» و «GIP» و «گلوکاگون»، در مطالعات بالینی نتایج مطلوبی در کاهش وزن نشان داده است. همینطور شرکت نوو نوردیسک با توسعه داروی ترکیبی کگری سما (CagriSema) به دنبال افزایش اثربخشی درمان بوسیله هدف قرار دادن همزمان مسیرهای هورمونی تنظیم اشتها است.
در حوزه فناوری دارورسانی هم تحقیقات بسمت کاهش دفعات تزریق پیش می رود. بر همین اساس، شرکت آمژن با توسعه داروی ماری تاید (MariTide) در تلاش است فاصله تزریق را از یک هفته به یک ماه و حتی سه ماه افزایش دهد.
هم زمان، توسعه داروهای خوراکی با عملکرد مشابه آمپول های لاغری هم شتاب گرفته است. در عین حال، افزایش قدرت داروها الزاماً به مفهوم کاهش مخاطرات آنها نیست و محققان همچنان با چالش هایی نظیر عوارض گوارشی، کاهش توده عضلانی، برگشت وزن بعد از قطع درمان و فقدان داده های کافی درباره ی ایمنی طولانی مدت مواجهند. بنابراین، آینده این صنعت بالاتر از آن که فقط به تولید داروهای قوی تر وابسته باشد، به دستیافتن به درمان هایی با اثربخشی پایدار، عوارض کمتر و قابلیت استفاده ایمن در طولانی مدت بستگی خواهد داشت.
جمع بندی
داروهای تزریقی جدید کاهش وزن را نمی توان محصولاتی فاقد مخاطره یا جایگزینی ساده برای اصلاح سبک زندگی تلقی نمود. شواهد موجود از افزایش احتمال برخی عوارض جدی، خصوصاً پانکراتیت حاد و شناسایی یک خطر نادر اما بالقوه فاجعه بار برای بینایی حکایت دارند. اخطار رسمی سازمان غذا و داروی آمریکا درباره ی نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی نشان میدهد که ارزیابی ایمنی این داروها همچنان درحال تحول است و حتی عوارض نادر هم در صورت برخورداری از دستاوردهای جبران ناپذیر می توانند مبنای مداخله نهادهای ناظر قرار گیرند.
از سوی دیگر، دستاوردهای احتمالی توقف درمان هم ضرورت مدیریت پزشکی دوره مصرف و قطع آنرا برجسته می کند. سرانجام، استفاده از این داروها باید بر اساس اندیکاسیون پزشکی، ارزیابی فردی عوامل خطر، پایش عوارض و سنجش مستمر نسبت منفعت به خطر صورت گیرد. رواج مصرف این محصولات برای دستیابی سریع به کاهش وزن، بدون بررسی ضرورت درمانی و نظارت تخصصی، می تواند فرد را در معرض مخاطراتی قرار دهد که تناسبی با هدف فقط زیبایی شناختی مصرف ندارند.
بطور خلاصه، این الزام داروهایی نظیر اوزمپیک، ویگووی، مانجارو، زپ باند و سولیکوا را در بر می گیرد. نوروپاتی ایسکمیک قدامی غیرشریانی عصب بینایی در اثر کاهش ناگهانی جریان خون به عصب بینایی ایجاد می شود و می تواند به کاهش ناگهانی و بدون درد بینایی در یک چشم و در مواردی به نابینایی دائمی منجر شود. به عنوان نمونه، خطر ایست قلبی ۲۲ درصد، نارسایی قلبی ۱۱ درصد، حمله قلبی ۹ درصد و سکته ایسکمیک ۷ درصد کمتر بوده است. بر همین اساس، شرکت آمژن با توسعه داروی ماری تاید (MariTide) در تلاش است فاصله تزریق را از یک هفته به یک ماه و حتی سه ماه افزایش دهد. هم زمان، توسعه داروهای خوراکی با عملکرد مشابه آمپول های لاغری هم شتاب گرفته است.
منبع: بیست و یکم
این مطلب بیست و یکم را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قرن بیست و یکم در مورد این مطلب