آینده معدن با انرژی پاک
به گزارش بیست و یکم، توسعه انرژی های تجدیدپذیر در صنعت معدن، از کاهش هزینه و انتشار کربن فراتر رفته و به عاملی برای افزایش رقابت پذیری معادن و توسعه اقتصادی مناطق محروم تبدیل گشته است.
به گزارش بیست و یکم به نقل از مهر، از یک سو، توسعه خودرو های برقی، نیروگاه های خورشیدی، توربین های بادی و سیستم های ذخیره سازی انرژی، تقاضا برای مواد معدنی راهبردی مانند مس، نیکل، کبالت و لیتیوم را بشکل بی سابقه ای افزایش داده است. از طرفی، خود صنعت معدن یکی از انرژی برترین صنایع جهان شمرده می شود و سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ای دارد. همین دوگانگی، انرژی های تجدیدپذیر را از یک گزینه زیست محیطی به یک لزوم راهبردی برای آینده معدن تبدیل نموده است.
گزارش سال ۲۰۲۶ مجمع بین دولتی معدن (IGF) نشان میدهد که زیرساخت های انرژی تجدیدپذیر دیگر صرفا ابزاری برای کاهش انتشار کربن نیستند، بلکه می توانند به یکی از مهم ترین پیشران های توسعه اقتصادی، تاب آوری اجتماعی و تحول ساختاری مناطق معدنی تبدیل شوند.
هزینه انرژی؛ متغیر تعیین کننده رقابت پذیری معادن آینده
ماهیت عملیات معدنی سبب شده است که حدودا تمامی مراحل سیستم ارزش از اکتشاف و استخراج گرفته تا خردایش، فرآوری، ذوب و پالایش، وابستگی مستقیمی به انرژی داشته باشند. در خیلی از معادن، خصوصاً معادن دورافتاده، تولید برق همچنان بر پایه دیزل یا سوخت های فسیلی به انجام می رسد که علاوه بر هزینه های بالا، معدن را در مقابل نوسانات قیمت سوخت و اختلالات زنجیره تأمین صدمه پذیر می کند. گزارش مجمع بین دولتی معدن بیان کننده آن است که کاهش عیار ذخایر معدنی در جهان هم مصرف انرژی را به صورت مستمر افزایش خواهد داد و درنتیجه مدیریت انرژی به یکی از مهم ترین عوامل رقابت پذیری معادن تبدیل می شود.
در همین چارچوب، استفاده از نیروگاه های خورشیدی، بادی و سیستم های هیبریدی همراه با ذخیره سازی انرژی، علاوه بر کاهش انتشار کربن، هزینه تولید را هم می کاهد و وابستگی معدن به سوخت های وارداتی را محدود می کند. داده های گزارش مذکور نشان میدهد که تنها بین سالیان ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ انتشار کربن مستقیم و غیرمستقیم معادن مس جهان بالاتر از پنج درصد کم شده که بخش عمده آن ناشی از قراردادهای خرید برق تجدیدپذیر بوده است.
انرژی های تجدیدپذیر و تحول زنجیره بخش معدن
یکی از مهم ترین نتایج گزارش، گستردگی حوزه هایی است که قابلیت استفاده از انرژی های تجدیدپذیر را دارند. این تحول محدود به تولید برق نیست، بلکه حدودا تمام فرایندهای معدنی را دربر می گیرد.
بر همین اساس، در مرحله استخراج، تجهیزات حفاری، پمپ های آب، سیستم های تهویه و ماشین آلات می توانند با برق تولیدشده از نیروگاه های خورشیدی یا بادی فعالیت کنند. در قسمت حمل و نقل، کامیون های دیزلی بتدریج جای خویش را به ناوگان برقی یا سوخت های زیستی می دهند. در مرحله فرآوری هم استفاده از هیدروژن سبز، کوره های قوس الکتریکی، دیگ های برقی، بیوگاز و فناوری های ذخیره حرارتی امکان کاهش مصرف سوخت های فسیلی را فراهم می آورد. گزارش تاکید می کند که هرچه سهم برق در یک فرآیند بیشتر باشد، جایگزینی انرژی تجدیدپذیر با سهولت بیشتری به انجام می رسد.
در کنار این فناوری ها، مدل عملیاتی معادن هم درحال تغییر است. در همین جهت، به جای تولید مداوم و بدون انعطاف، معادن آینده قسمتی از کارهای انرژی بر خویش را با زمان اوج تولید انرژی خورشیدی یا بادی هماهنگ خواهند کرد که چنین تغییری مستلزم استفاده گسترده از سیستم های مدیریت هوشمند انرژی و ذخیره سازی برق است.
معدن بعنوان موتور توسعه انرژی مناطق محروم
شاید مهم ترین نوآوری ها در قسمت معدن، تغییر نگاه به زیرساخت انرژی معدن باشد. در الگوی سنتی، نیروگاه راه اندازی شده در معدن فقط جهت تأمین نیاز همان معدن طراحی می شد، اما گزارش مجمع بین دولتی معدن پیشنهاد می دهد که این زیرساخت باید به دارایی مشترک منطقه تبدیل گردد.
بخش قابل توجهی از معادن جهان در مناطق دورافتاده و فاقد دسترسی مناسب به شبکه برق قرار دارند. همین خصوصیت سبب می شود سرمایه گذاری در این بخش بتواند نقشی فراتر برای ایجاد نیروگاه های تجدیدپذیر ایفا کند. بعبارت دیگر، این نیروگاه ها بعد از تأمین نیاز معدن، برق مازاد خویش را در اختیار روستاها، مراکز درمانی، مدارس و کسب وکارهای محلی قرار دهند. چنین نگاهی علاوه بر کاهش فقر انرژی، زمینه توسعه صنایع کوچک، خدمات دیجیتال، زنجیره سرد محصولات کشاورزی و اشتغال پایدار را هم فراهم می آورد.
گزارش نمونه هایی از جمهوری دموکراتیک کنگو و کلمبیا را عرضه می کند که در آنها زیرساخت های تجدیدپذیر راه اندازی شده برای معادن، به مرور به قسمتی از زیرساخت عمومی مناطق پیرامونی تبدیل گشته اند.
تاب آوری معدن از مسیر توسعه سرمایه انسانی
توسعه انرژی های تجدیدپذیر صرفا به نصب پنل خورشیدی یا توربین بادی محدود نمی گردد. کارشناسان تاکید می کنند که موفقیت این گذار وابسته به ایجاد سرمایه انسانی جدید است. نصب، بهره برداری، تعمیرات، مدیریت سیستم های هوشمند، تحلیل داده های انرژی و نگهداری تجهیزات، همگی نیازمند مهارت هایی هستند که در خیلی از کشورهای معدنی هنوز به میزان کافی توسعه نیافته اند.
به همین دلیل، متخصصان بر بازبینی برنامه های آموزشی، توسعه آموزش های فنی و حرفه ای، ارتقاء سواد دیجیتال و اقلیمی و ایجاد مسیرهای مهارت آموزی برای زنان، جوانان و گروههای کمتر برخوردار تاکید می کنند. این مهارت ها تنها به بخش انرژی محدود نمی شوند، بلکه می توانند زمینه توسعه کارهای اقتصادی جدید در مناطق معدنی را هم فراهم سازند.
عمر زیرساخت انرژی از عمر معدن بیشتر است
یکی از نقاط عطف تحولات فناورانه بخش معدن، نگاه طولانی مدت به زیرساخت های انرژی است. بر خلاف خیلی از دارایی های مربوط به معدن که با پایان استخراج بلااستفاده می شوند، نیروگاه های تجدیدپذیر می توانند بعد از تعطیلی معدن هم به فعالیت خود ادامه دهند.
برخی نمونه های معرفی شده در گزارش مجمع بین دولتی معدن در کانادا و آلمان مبین آن است که اراضی معادن متروکه به نیروگاه های خورشیدی و بادی تبدیل گشته اند و همچنان برای جوامع محلی برق و درآمد تولید می کنند. این رویکرد، مفهوم تعطیلی معدن را از پایان یک فعالیت اقتصادی به آغاز مرحله ای جدید از توسعه منطقه ای تبدیل میکند و هزینه های اجتماعی تعطیلی معادن را می کاهد.
دولت بعنوان حلقه مفقوده گذار انرژی در معدن
کارشناسان اعتقاد دارند که موفقیت این تحول بالاتر از آن که به فناوری وابسته باشد، به کیفیت سیاستگذاری بستگی دارد. در خیلی از کشورها، سیاستهای معدن، انرژی، محیط زیست و توسعه منطقه ای هنوز بصورت جداگانه طراحی می شوند و همین مساله مانع بهره برداری کامل از ظرفیت انرژی های تجدیدپذیر شده است.
بر اساس سفارش های عرضه شده از جانب متخصصان، دولت ها باید مقررات اشتراک زیرساخت انرژی، اتصال معادن به شبکه، مشارکت بخش خصوصی، توسعه آموزش های تخصصی، برنامه ریزی بعد از تعطیلی معدن و سازوکارهای تشویقی سرمایه گذاری را بصورت یکپارچه طراحی نمایند.
جمع بندی
در نهایت، انرژی های تجدیدپذیر در قسمت معدن دیگر صرفا ابزاری برای کاهش انتشار کربن یا عمل به تعهدات اقلیمی نیستند. نتایج اخیر نشان میدهد که این زیرساخت ها می توانند هم زمان چهار کارکرد راهبردی، شامل افزایش بهره وری و رقابت پذیری معادن، کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی، توسعه اقتصادی مناطق میزبان و ارتقاء تاب آوری اجتماعی بعد از انتهای عمر معدن ایجاد کنند.
تحقق این ظرفیت، مستلزم آن است که سیاست گذاران انرژی را نه یک خدمت جانبی برای معدن، بلکه قسمتی از معماری توسعه منطقه ای و سرمایه ای ماندگار برای نسل های آینده تلقی کنند. در چنین چارچوبی، معدن از یک واحد استخراج منابع به سکوی ایجاد زیرساخت های پایدار انرژی و توسعه فراگیر تبدیل خواهد شد و همین تغییر می تواند رابطه میان صنعت معدن، جامعه محلی و سیاستهای توسعه را به گونه ای بنیادین تعریف مجدد کند.
به طور خلاصه، در بسیاری از معادن، به ویژه معادن دورافتاده، تولید برق همچنان بر پایه دیزل یا سوخت های فسیلی به انجام می رسد که علاوه بر هزینه های بالا، معدن را در مقابل نوسانات قیمت سوخت و اختلالات زنجیره تأمین آسیب پذیر می کند. کارشناسان تأکید می کنند که موفقیت این گذار وابسته به ایجاد سرمایه انسانی جدید است. کارشناسان بر این باورند که موفقیت این تحول بالاتر از آن که به فناوری وابسته باشد، به کیفیت سیاست گذاری بستگی دارد.
منبع: بیست و یكم
این مطلب بیست و یکم را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان قرن بیست و یکم در مورد این مطلب